DIABETES-TRANSPLANTATIE

Iedereen kan toestemming geven voor donatie, ongeacht gezondheid of leeftijd. Pas op het moment van overlijden stelt een arts vast of iemand daadwerkelijk donor kan zijn. Factoren die bij deze beoordeling een rol spelen zijn het moment, de plaats en de oorzaak van het overlijden. Ook de lichaamsconditie van de overledene en de kwaliteit van de organen en weefsels hebben invloed op het uiteindelijke besluit.

GEEN RISICO'S
Uitsluiten van gezondheidsrisico's van de ontvangende patiënt staat voorop. Daarom is een aantal uitsluitingsgronden (contra-indicaties) geformuleerd om te beoordelen of een overledene daadwerkelijk donor kan zijn. Deze contra-indicaties staan in het modelprotocol postmortale orgaan- en weefseldonatie. De belangrijkste zijn: leeftijd, ziekte, risicovol seksueel gedrag, tatoeage en piercing van de donor.

WANNEER IS DONATIE MOGELIJK?
Wel of geen zuurstof?
Een belangrijk verschil tussen donatie van organen en van weefsels heeft te maken met de aanwezigheid van zuurstof. Organen hebben constant zuurstofrijk bloed nodig om geschikt te blijven voor transplantatie. Daarom wordt bij orgaandonatie de overleden donor kunstmatig beademd, opdat het bloed blijft circuleren. De donor is hersendood. Orgaandonatie is dus vaak alleen mogelijk als iemand is overleden in een ziekenhuis.
Non-heartbeating donatie
Bij een hartstilstand stopt de bloedsomloop en wordt geen zuurstofrijk bloed meer aangevoerd. Toch is dan in sommige gevallen nog wel nier- of leverdonatie mogelijk. De patiënt is niet hersendood maar de bloedsomloop is definitief gestopt. Dit wordt een non-heartbeating donatie genoemd.
Weefseldonatie
Bij weefseldonatie is zuurstofrijk bloed niet belangrijk. Donatie van weefsels kan daarom bijna altijd, ook als iemand thuis overlijdt.

DONATIE BIJ LEVEN
Wettelijke voorwaarden
Met name door het tekort aan donororganen van overleden personen komt donatie bij leven steeds vaker voor. Ook deze vorm van donatie is geregeld in de Wet op de orgaandonatie (WOD). Wanneer iemand bij leven een orgaan afstaat, kan dat risico's voor zijn gezondheid met zich meebrengen. Daarom staat de wet donatie bij leven alleen onder voorwaarden toe. Voor kinderen, jongeren onder de 18 jaar en wilsonbekwame personen gelden extra beperkingen.

Welke organen en weefsels
Iemand die doneert bij leven kan uiteraard niet dezelfde organen en weefsels doneren als bij donatie bij overlijden. In aanmerking kunnen komen: nieren, lever, longen, beenmerg en bloed. Er is een verschil tussen organen (en weefsels) die weer aangroeien (regenereren) en niet aangroeien.

DONATIEPROCEDURE
Vaste procedure
Aan het werkelijke doneren gaat een aantal handelingen vooraf. Dit is officieel vastgelegd en gaat gepaard met strenge regels. Is de overledene medisch gezien geschikt voor donatie, dan raadpleegt de arts het Donorregister om na te gaan welke keuze de overledene heeft laten vastleggen. Het Donorregister kan dag en nacht worden geraadpleegd.
Aanmelding
Staat de overleden persoon als donor geregistreerd of geven de nabestaanden toestemming, dan meldt de arts de overledene aan als donor bij het orgaancentrum. De donatieprocedure van organen verloopt anders dan van weefsels.

TOEWIJZING ORGANEN EN WEEFSELS
Medische criteria
In de Wet staat hoe het orgaancentrum een ontvanger mag aanwijzen voor een beschikbaar gekomen donororgaan of donorweefsel. De selectie moet plaatsvinden op basis van vastgestelde medische criteria. De belangrijkste zijn: bloedgroep en weefselovereenkomst van donor en ontvanger, lengte en gewicht van de donor en ontvanger bij transplantatie van hart, longen en lever en medische urgentie.
Andere aspecten
Staan er voor een beschikbaar gekomen orgaan twee 'gelijkwaardige' patiënten op de wachtlijst, dan geeft de wachttijd uitsluitsel. Omdat vitale organen buiten het lichaam beperkt houdbaar zijn, kunnen praktische aspecten zoals afstand, beschikbare tijd en mogelijkheden voor transplantatie hierbij een rol spelen.

NA DE DONATIE
Geen uitstel begrafenis of crematie
De donatieprocedure vertraagt de begrafenis of crematie niet. Na zowel orgaan- als weefseldonatie kan de overledene gewoon worden opgebaard. Thuis of in een rouwcentrum. De begrafenis of crematie hoeft niet uitgesteld te worden vanwege de donatieprocedure en kan op het gewone tijdstip plaatsvinden.
Geen kosten, wel informatie
Uiteraard hoeven de nabestaanden op geen enkele wijze kosten te maken als gevolg van de orgaan- en/of weefseldonatie. Over informatie omtrent de resultaten van de transplantatie gelden speciale afspraken. Verder is er speciale informatie voor nabestaanden beschikbaar.

meer informatie: NIGZ - donorvoorlichting