DIABETES-TRANSPLANTATIE

Algemeen
De laatste tijd is er heel wat te doen over Beta-cel-transplantatie (BCT). Bij deze manier van behandelen worden betacellen ingebracht in de lever van diabetespatiënt om zo het BS te regelen en op termijn zelfs een mogelijke genezing van diabetes mogelijk te maken.
België is betreffende BCT een vooroploper qua onderzoek en toepassing hiervan. Dit kan mede dankzij de steun van het JDFR die meer dan 10 milj. € toekende aan JDFR centrum te Brussel. Dit centrum is een gezamenlijke werking van KUL, RUG, UIA, en VUB
Het eigenlijke streven van dit centrum is complicaties te vermijden of zo lang mogelijk uit te stellen en dit door het inbrengen van nieuwe Betacellen.
Ongeveer 6 jaar geleden is men begonnen met het transplanteren van een volledige pancreas bij mensen die tegelijk een nierfalen hadden. De resultaten hiervan waren zo goed dat men besloot dit meer toe te gaan passen bij diabetici die ook niertransplantatie nodig hadden.
Uiteindelijk heeft men een methode ontwikkeld die het mogelijk maken om uit een donorpancreas betacellen te halen en deze via operatie of injectie toe te voegen aan de lever. Deze cellen nestelen zich hier waarna in eerste instantie de BS nivelleert en men stilaan minder behoefte heeft aan insuline. Uiteindelijk kunnen een aantal van de geopereerde personen verder door het leven gaan zonder de toediening van insuline.

Hoe ver staat het BCT.
technisch staat dit volledig op het punt. De techniek is voorhanden en op zich is de techniek helemaal niet ingewikkeld.
Het grote probleem is echter het vinden van voldoende donoren. per jaar komen er in Europa ongeveer 1900 mogelijke pancreasdonoren voor. Hiervan is de helft al niet meer geschikt wegens de eventuele voorgeschiedenis. Voor de behandeling van 1 persoon zijn momenteel ongeveer 3 to 4 pancreassen nodig (vroeger was dit het dubbel) Zo komt het dat van de 1900 mogelijke donoren er slechts een 220 mogelijke behandelingen overblijven. De vraag naar behandeling overtreft dus ruim het aanbod.
Momenteel is men echter op zoek naar alternatieven. Deze zijn gedeeltelijk gevonden in de stamcellen van de pancreas en foetussen. Ook kan men cellen verkrijgen door het zuiveren van betacellen van varkens (naar analogie met dierlijke insuline vroeger) Deze onderzoeken zitten echter nog steeds in het beginstadia maar bieden hoop naar de toekomst.

Bij wie kan een BCT
Momenteel betreft het hier nog een studie en dus nog geen behandeling.
In eerste instantie werden mensen met ernstig nierfalen behandeld. De resultaten waren hier echter zo goed dat men het terrein nu verplaatst heeft naar diabeten met een beginnende vorm van complicaties. Misschien zal men uiteindelijk mensen kunnen behanden die een risico op diabetes hebben en zo de ontwikkeling van de ziekte voorkomen.

Waarom een BCT
Momenteel is het de bedoeling om met deze behandeling een halt toe te roepen aan de complicaties. Diabetescomplicaties kunnen de levenskwaliteit enorm omlaag brengen. Ook de kosten van een diabeet kunnen de pan uitswingen. Een diabeet zonder complicaties heeft ongeveer € 1250,- kosten per jaar. Een diabeet met ernstige complicaties mag die bedrag vertienvoudigen.
Dus zowel op kostengebied als qua levenskwaliteit kan een BCT een uitweg bieden.
Indien de nabije toekomst zal het mogelijk zijn om op deze wijze de ontwikkeling van diabetes bij risicopatiënten uit te stellen en zelfs te voorkomen. Ook de verwachtingen naar genezing toe van diabetes zijn hoog.

Wie komt in aanmerking voor een BCT
Hiervoor heeft men verschillende criteria die men heeft opgesplitst in 2 protocols
Protocol 1
Dit zijn diabetici waarbij een niertransplantatie noodzakelijk is. (= ernstige complicaties)
Protocol 2
Dit zijn diabetici met beginnende complicaties

Ook moet men voldoen aan bepaalde criteria. Deze worden bepaald door Eurotransplant en worden op basis van de patientgegevens en de donorgegevens bepaald.
De voornaamste criteria zijn :

Type 1
18-55 jaar
< 70 kg
niet roker
er mag geen insulineproductie meer zijn
men moet een normale leverfunctie hebben
bepaalde criteria betreffende de aanmaak van antistoffen
normale nierfunctie

Deze criteria zijn opgesteld voor het maken van de studie en hebben dus geen invloed voor eventuele behandeling in een later stadium.

Hoe gebeurt de operatie
Dit kan via een katheder. Hiervoor gaat de patiënt onder volledige verdoving en wordt via de aders een katheder in de lever ingebracht. Het voordeel hiervan is dat men gemakkelijk 3-4 inspuitingen kan doen maar als nadeel is er de volledige narcose wat nog steeds de risico's van een operatie meebrengt.
2de manier is via rechtstreekse inspuiting. Hierbij worden de cellen rechtstreeks in de bloedvaten van de lever ingespoten. Het voordeel is dat dit gebeurt onder plaatselijke verdoving met als nadeel dat de operatie in het geheel niet gemakkelijk is.
Zijn de operaties veilig ? JA, er niet meer risico dan bij een andere operatie en alle maatregelen voor een veilig verloop worden genomen. Wel is er geen garantie dat de ingreep ook daadwerkelijk lukt.

Wat zijn de nadelen van BCT
Het grote nadeel voor de diabeet zelf is dat hij momenteel afhankelijk wordt van pillen die afstoting tegengaan. Met de huidige stand van zaken in hij gedwongen deze voor zijn verdere leven te blijven innemen.
Het innemen van deze medicatie kan als complicatie hebben dat er een verhoogde kans is op infecties, virusziekten of kwaadaardigheden.
Ook moeten de deelnemers aan de studie nog enkele regeltjes opvolgen :

er moet worden voldaan aan de criteria
7 dagen opname in de kliniek met intensieve controle van het BS
men moet 4x per dag insuline spuiten
Wekelijks een grondig onderzoek gedurende 6 weken en een 2 wekelijks onderzoek gedurende 8 weken.
intensieve BS controle
dagelijkse controle van het insulinegehalte
24u. urinecollecties
5 MRI onderzoeken

Besluit:
Voorlopig betreft het enkel een studie en ondanks dat de techniek op punt staat is het nog geenszins een behandeling.
Ook wordt men afhankelijk van de medicijnen die afstoting tegengaan en moet men dit afwegen tegen het volgen van een intensieve insuline of pomptherapie. Met de huidige stand van zaken krijg je als diabeet niet echt meer vrijheid buiten het eventuele weglaten van je pomp of spuit (op termijn) je BS moetje echter blijven controleren. Ook het opvolgen van het dieet en alle andere regels ivm met het leven met je diabetes blijven voorlopig nog bestaan.

Toekomst:
Een van de prioriteiten is het afbouwen van de afhankelijkheid van de afweermiddelen.
Ook is het nodig onderzoek te doen naar de toepasbaarheid bij alle diabeten.
Momenteel is het echter allemaal nog een studie maar hoogstwaarschijnlijk is er van dit onderzoek het meeste hoop voor de toekomst te verwachten. Hoogstwaarschijnlijk zal men in de zeer nabije toekomst (<5j) een behandeling op poten kunnen zetten die de complicaties stopzetten of voor zeer lange tijd uitstelen. Ook zal dit in de toekomst leiden tot een genezing van diabetes.

Bron
Informatie is afkomstig van een seminarie gegeven op de UIA te Antwerpen olv Prof. dr.Van Gaal (diensthoofd diabetologie), Prof. dr. D. Ysebaert (hepatobiliaire , transplantatie en endocriene heelkunde), Prof. dr. D. Pipeleers en de stafleden dienst diabetologie UZA op dinsdag 11 juni 2002.